Kadro Geometrisi Nedir, Ne İşe Yarar? Neden Önemlidir?

14/05/2010  //     //  Yol Bisikleti


KADROLAR :

        Bir bisiklet sistematiğinde en önemli eleman, mekanik bileşenler ve teker setleri ile donatılmış olan kadrolardır. Modern bisiklet tasarım teknolojisinde, kadro geometrileri daha çok sağlamlık ve aerodinamik kriterler ışığında yaratılmaktadır.

        Tasarım süreci açısından incelendiğinde, kadroların temelde iki farklı üçgenin bir araya gelmesiyle oluştuğunu söyleyebiliriz. Bunlardan birincisi ana üçgen diye tabir edebileceğimiz üçgen, ikincisi ise eklemlenmiş arka üçgendir.

        Her ne kadar çok çeşitli kadro tasarımları bulunuyor olsa da esas olarak yazımızda, yukarıda da bahsedilmiş bulunan “diamond-frame” (elmas kadro) tasarımını açıklamaya çalışacağız. Bu kadro tasarımın ana üçgeninde yer alan elemanlardan birincisi, şekilde “head-tubes” şeklinde ifadesini bulan “alın borusu”dur (1). Bu boruya “Furç borusu” da denilmektedir. İçeriğinde furç takımlarının (Headset) ve çatalın rahatça dönebilmesi için bu bölüme entegre edilmiş kartuş yataklar ve rulmanları barındırmaktadır.

        Ana üçgeni oluşturan temel unsurlardan ikincisi “üst boru”dur (2). Sele barı (*) ile alın (furç) borusunu birleştiren borudur. Geleneksel yarış bisikleti kadrolarında bu borunun yere paralel doğrultuda olduğu dikkat çekmektedir. Ancak, modern kompakt geometrisi olarak ele alındığında bu kısmın eğimli bir biçimde sele barı ile birleştiği görülmektedir. Dağ bisikleti kadrolarında ise, bu kısmın çok daha fazla bir açıyla sele borusuna bağlandığı görülecektir. Bunun nedeni, sürücü açısından teknik inişlerde ve çıkışlarda daha fazla ergonomi ve sürüş rahatlığı sağlamasıdır.

        Fren ve vites kabloları genel olarak üst borunun içine ya da üzerine monte edilir.

        Furç borusu ile aynakol setinin parçalarından olan orta göbeğin (kataloglarda bottom bracket-BB olarak geçmektedir) bağlantısını gerçekleştiren elemana “alt boru” (3) denilmektedir. Bazı yol yarışı bisikletlerinde ve dağ bisikletlerinde genel olarak vites kablolarının bu boru üzerinden monte edildiği bilinmektedir. Geleneksel yol yarışı bisikletlerinde vites kollarının alt boru üzerine monte edildiği görülse de günümüz yarış bisikletlerinin tamamında artık vites-fren kolları aynı yapı içerisinde ikili olarak kullanılmaktadır. Bu kısmın diğer bir özelliği de matara tutucuların ya da pompaların monte edilebilmesine olanak sağlamasıdır.

        Sele borusunun içine girdiği, sele borusunun yüksekliğinin ayarlanabilmesine olanak veren borunun adı da “sele barı” (4) olarak tanımlanmaktadır. Sele borusu adı verilen parça ile sele barının bağlantısı “sele kelepçesi” ile gerçekleştirilir. Sele kelepçesi ile yüksekliği ayarlanan sele borusunun, tercih edilen yükseklikte sabit kalması sağlanmış olur.

        Zincir barı (chain stay) olarak bilinen kısım da, orta göbek (BB) ile, arka teker bağlantı bölümü arasındaki bağlantıyı gerçekleştiren kısımdır (5). Zincir, bu kısma paralel olarak hareketini gerçekleştirir. Bazı kadrolarda arka vites kablolarının zincir barı üzerinden arka vitese ulaştığını görürüz. Konik, silindirik ya da düzlemsel şekillerde yapılabilirler.

        Kadro geometrisini tamamlayan en son eleman da “arka çatal”dır (6). Bazı bisikletlerde ön çatal ve arka çatal, karbon fiberden imal edilir. Bunun sebebi, karbon malzemenin yerden aktarılan titreşimleri alüminyum malzemelere nazaran daha fazla absorbe edebilmesidir.

 

 

KADRO GEOMETRİSİ:

        Bisiklet geometrisi ne demektir? Aslında bunun gayet karmaşık bir konu olduğunu söyleyebiliriz. Ancak temel olarak kadro ve çatal ölçüleri ve açıları gibi iki temel ölçüt altında toplamak da mümkündür. Kadro geometrisi kavramının ne gibi bir önemi vardır? Bu soruya verilebilecek dört temel cevap ortaya çıkıyor:

1.    Pedal çevirme verimliliği

2.    Bisikletin kontrolü (Özellikle gidon)

3.    Hız

4.    Konfor

        Bisiklet kullanımında geometri tek belirleyici faktör değildir, ama yukarıda saydığımız çeşitli faktörlerin de önemli bir bileşenidir. Kullanım amacına göre lastik ve basınç tercihleri bile sürüşümüzü etkileyebilir. Aşağıdaki diyagrama göz attığımızda en temel kadro ölçülerini görebiliriz.

        Burada en temel ölçünün ön ve arka tekerlek merkezleri arasındaki mesafe olan  “dingil mesafesi” (Şemaya göre A-C )  olduğunu söyleyebiliriz. Açısal olarak da karşımıza çıkan en önemli iki faktör, “alın (furç borusu) açısı” ve “sele barı açısı”dır. Bu iki açı, furç borusu ekseninin ve sele barı ekseninin yatay eksenle yaptığı açının ölçüleri ile kendini ifade eder.

 

        Furç borusunun açısı, gidon kontrolü ve kullanımı, sele barı açısı da sürücü pozisyonu ile sürüş dengesi arasındaki ilişki bakımından önem taşımaktadır.

 

        Bu açısal değerlerdeki küçük değişiklikler sürüş aşamasında büyük ve önemli farklılıklara neden olmaktadır. Örneğin yol yarışı bisikletlerinde sele barı ile yatay eksen arasındaki açı 73° ve dingil mesafesi (wheelbase) görece daha kısa olmakla birlikte TT, Track ve Triatlon bisikletlerinde bu değer yol yarışı bisikletlerine oranla daha büyük ve yaklaşık 76-78° civarında, dingil mesafesi de daha uzundur. Bu durum sürüş konforunu kısıtlasa da aerodinamik etkiyi arttırdığından hız kazancı sağlamaktadır.

       Dağ bisikletlerini ele alırsak, downhill bisikletlerinde 67° değerlerine kadar bir düşüş görürüz. XC bisikletlerinde ise bu değer yaklaşık 71° dır. Örnek olarak Merida Carbon FLX-TEAM, 18 inç ölçüsündeki kadronun sele barının yatay eksenle yaptığı açı 73,5° ve furç borusunun açısı da 71° ‘dir.

 

 

 

        Bisiklet geometrisinin gizemi günümüz teorik fiziği tarafından bile tam olarak çözülememekle birlikte, bugün bildiklerimiz de büyük ölçüde deney ve deneyimler sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu konu tek bir makalede açıklanamayacak kadar geniş bir içeriğe sahip olsa da, yazının bisiklet kullanıcıları açısından, kadro geometrisi alanındaki en temel büyüklüklerin ve kavramların bilinmesinde faydalı olacağı açıktır.

 

 

 

(*) “Sele barı”  ifadesi, sele borusu ifadesi ile karışmaması bakımından tercih edilmiştir.

 

 

 

Kaynaklar:

 

www.merida.com

 

www.colnago.com

 

www.bicycle-gear.suite101.com

 

www.wikipedia.com

 

 

 

 

 

 

 

Cyclingtr
Yazar Hakkında :

Bir Yorum Yazın