Chain Suck – Yani Zincir Sıkışması

19/04/2011  //     //  Genel

 

Bir çoğumuzun başına gelmemiştir, ama başına gelenler de bilir ki “illet” bir durumdur bu “chain suck”. Ve bu konuda bisiklet dünyasında hurafeler dolaşır durur. Bilen bilmeyen atıp tutar. İşte size bir “chain suck” yazısı.

 

Bu benim ara ara başıma gelir. Eskiden yapılan bir Coliseum Trophy’de bazı dik yokuşları bu yüzden çıkamadım. Benzer durumda bir çok arkadaş olduğunu görünce bu yazıyı yazma ihtiyacı doğdu. Özellikle yokuş çıkarken bir de bakarsınız ki zinciriniz ön (ayna) dişlinin alt dişlerine takılmış yukarıya, kadroya doğru çıkmakta, tabii bu durumda arka vitesiniz de olması gerekenden daha fazla ileri (ve yukarı) doğru gerilmiş duruma geçiyor. Tabi şanslıysanız zincir son anda dişliyi bırakır veya bunu hemen fark edip pedala abanmayı bırakmaz veya geri çevirmezseniz sonuç tam bir felaket: Kırılmış bir vites, kopmuş veya yamulmuş bir zincir veya bazen de kırılmış, yamulmuş ön dişliler. Kadroya verilen zarar da yanında hediyesi.

 

Chain Suck” yani “zincir sıkışması” (maalesef Türkçe çevirisi İngilizce’deki etkiyi vermiyor, “zincir emilmesi” de diyemeyiz herhalde!) kısaca zincirin ön (ayna) dişlinin alt dişlerinden kurtulamama durumudur. Bu bazen orta dişlide olduğu gibi en çok küçük dişlide (granny – babaanne dişlisi!) oluşur. Ama bu her zaman da oluşmaz (Hurafeleri yaratan durum). Genelde zincirin yük altındayken, çamurlu, ıslak kumlu koşullarda oluşur. Ama bazen çamurun yıkanması bile sorunu çözmez. İşin tuhaf tarafı bu “illet” yeni ekipmanlarda  da görülebilir. Sadece MTB’lerde değil, yol bisikletlerinde bile görülebilir. Bu sıkışma 2 türlü olabilir:

 

1- Tek dişlinin zinciri bırakmaması.

 

2- Zincirin iki (ayna) dişli arasına sıkışması (vites değişimi sırasında). Ama bu çok ender görülen bir durumdur. Genelde çok düşük kalite, dişli aralıkları standart dışı modellerde görülebilir.

 

Tek dişlide  sıkışma, genelde en küçük ayna dişlide oluşur. Bunun nedeni, yükün (zincir gerilimi) daha dar bir alanda (daha az sayıda dişte) olmasından ve yükün sadece üst veya orta dişlere değil alt dişlere de aktarılmasındandır. Tabi bu arada yüksek güçlerin aşındırması daha fazladır. Bu yüzden de küçük dişililer daha çabuk aşınır. Tabi  bu arada bakımsız, yağsız veya sıkışmış zincir  baklası  da (frozen link – İngilizce’lerini de yazıyorum ki aşina olunsun) veya ucu bükülmüş, çengel olmuş diş de bu duruma yol açabilir. Ama en yaygın neden, az aşınmış dişli ve yeni (uzamamış) zincir, artı yüksek sürtünme (çamur vs), üstüne de aşırı gerilim (yokuş) kombinasyonları alt dişleri aşırı yükler ve zincir dişliden kurtulamaz. Sonuç: “Zincir sıkışması”.

 

Yeni dişli – yeni zincir kombinasyonunda zincir ve dişliler birbirine tam uyum sağlar. Zincirin bakla aralıklarıyla dişlinin aralıkları birbirine tam oturur. Bu durumda yük üst ve orta dişlere dağılır ve  zincir alt dişlerden rahatlıkla kurtulur.

 

Eski dişli – eski zincir kombinasyonunda dişin yük gelen kısımları uzayan zincire uyum sağlayarak aşınır. Yük yüzeyleri daha yatık olur. Bu durumda zincir gerilimi sadece üst dişlere biner. Altta ise zaten yatıklaşmış diş duvarları zincirden uzak kalır ve zincir rahatlıkla buradan kurtulur.

 

Eski dişli – yeni zincir durumunda bakla aralığı kısa olan yeni zincir, hafif kancalaşmış (ve yatıklaşmış) diş profilinde oyuğun (vadi) tabanına yakın yere oturur. Bu durumda gerilim alt dişlere transfer  olur ve zincir halkaları dişlinin duvarına yapışır. Sonuç : Zincir sıkışması!

 

Bu arada zincir neden uzar? Zincirin baklalarını yuvarlak halkalar birleştirir. Her baklada da bu halkaların içine oturan çıkıntılar vardır. Tümünün içinden de zincir pimi geçer. Pedala bastığımızda yük zincir halkasıyla bakla çıkıntısındadır. Zamanla halkanın içi ve bakla çıkıntısının dışı aşınır Yani burada halkanın iç çapı artar, bakla çıkıntısının et kalınlığı azalır. Bir bakladaki 2 pim aralığı bu  ikisinin toplam aşınma aralığı kadar uzaklaşır. Bazen toplamda boy uzaması, 1 zincir boyunda (110-114 baklada) 1 bakla boyuna yaklaşabilir (5-10mm).

 

Yine “illetimize” dönelim. Özellikle Alüminyum dişliler aşınırken, zincirin abandığı yüzeylerde yük sonucu ezilen kısımda dışa doğru çapaklar oluşur. Fakat bu genel inanışın tersine sıkışmanın asıl nedeni değildir, çünkü bu çapak hiçbir zaman bakla içini dolduracak kadar büyümez.

 

Çamurlu koşullar sıkışmaya yol açar, ama her çamur bu durumda eşit değildir. Bazı çamur türleri daha fazla sıkışmaya yol açabilir. Bazen de oldukça yeni dişli – yeni zincir kombinasyonu yokuşta ve çamurlu koşullarda sıkışma yapabilir. “Şu veya bu marka zincir daha az sıkışma yapıyor” lafı hurafelerden biridir. Ama Shimano dişlilerin daha az sıkışma yaptığı doğrudur (Özellikle 2 dişli arasına zincir girmesi seyrektir).

 

Bu “illetten” kurtulmak için neler yapılabilir? En küçük ayna dişlinizi değiştirin. En iyi yol budur. Hatta Alüminyum yerine “baba” bir demir veya Titanyum (paranız yeterse!) dişli takın (Benim orta ve küçük dişlilerim demir). Tornadan çıkmış (machined) dişliler presten çıkmışlara göre daha iyi sonuç verir. Tabi bunun demir olanını bulmak zordur. Tornadan çıkanlar (CNC vs) genelde Aluminyum veya Titanyumdur.

 

Yamuk, sıkışık, yağsız zincirler de sıkışmaya yol açabilir. Zincirinizi temiz ve yağlı tutun. Bu bakım “sıkışmayı” engellemez, ama en azından aşınmayı geciktirir. Zincirinizi çok eskimeden (800-1200 km) uzamadan periyodik olarak değiştirin. Uzayan zincir dişlinizi hızla bozar. Şimdi diyeceksiniz ki madem yeni zincir – eski dişli kombinasyonu sıkışmaya yol açıyor neden yeni zincir takalım? Tabi bu değişikliğin amacı tüm dişlilerin çabuk eskimesini engellemektir. Ayrıca zinciri iyice uzamışken değiştirmenin bir alemi yoktur. Zaten kaydırır. Bu durumda bırakın  hepsi birlikte  sonuna kadar aşınsın. Ama sık zincir değiştirmek daha ucuza gelir size (Eğer pahalı krank ve kaset dişliniz varsa tabi). Tabi bir de en pahalı zinciri kullanmanız gerekmez bence (Üst kategoride bir yarışçıysanız bilemem).

 

Dişliyi değiştiremiyorsanız eğeleyin! :

 

Kranklar yere paralelken dişli tarafından baktığınızda en çok aşınan dişler saat 4 ile 7 ve 10 ile 1 konumundadır (Bunun nedenini açıklamak gerekmez sanırım). Küçük, ince dişli, sırtı yuvarlak bir eğe ile bu aşınmış dişlere biraz “profil katın”. Aman dikkat, bu eğeleme işini abartıp dişin yapısını bozmayın. Bazen de dişliyi dörtte bir (veya beşte bir tur ilerletip vidalamak da bir  çözüm olabilir. Ama bu özellikle Shimano Hyperdrive dişlilerde vites geçişini çok az etkileyebilir. Ama son  karar sizin tabi.

 

“Chain Suck”sız, güneşli günler hepinize.

 

Hazırlayan: Gürsel Akay


  

 

Cyclingtr
Yazar Hakkında :

Bir Yorum Yazın