Maksimal Oksijen Tüketimi ve Bruce Protokolü Nedir?

24/06/2013  //     //  Antrenman, Antrenman, Sağlık, Beslenme

 

 

Sitemizi yakından takip edenler hatırlayacaktır, geçtiğimiz ay spor adamı ve Spor Fizyoloğu Caner Çetinkaya’ nın “Sağlıklı Yaşam İçin Fiziksel Aktivitenin Önemi” üstüne faydalı bir çalışmasını sizlerle paylaşmıştık. Kedisini tanımayanlar için kısa bir hatırlatma yapmak gerekirse; Caner Çetinkaya, halihazırda Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsünde Hareket ve Antrenman Bilimi Yüksek lisans bölümünde Egzersiz Fizyolojisinde üstüne doktora çalışması yapıyor ve aynı zamanda da triatlon antrenörü belgesine de sahip bir uzman fizyolog.

 

 

Bu yazımızda da Caner Çetinkaya ile birlikte, sporcular arasında sıklıkla dille getirilen ama tam olarak da bilinmeyen bir konu olan “Maksimal Oksijen Tüketimi ve Bruce Protokolü” konusunu irdelemeye çalıştık

 

 

Maksimal Oksijen Tüketimi bir çoğumuzun bildiği gibi basit bir anlatımla; bir sporsal aktivite esnasında maksimum kapasitede çalışan iskelet kaslarının tükettiği oksijen ve bir dakikada vücudun, her kilogram başına düşen mililitre cinsinden oksijen miktarı olarak bilinir. Bu bilgiyi ve ayrıntıları bir de konunun uzmanından öğrenmeye ne dersiniz?

 

A.A: Caner, öncelikle maksimal oksijen tüketimi nedir?

 

C.Ç: Maksimal oksijen tüketimi, dokuların bir dakikada tüketebildiği en yüksek oksijen (O2) miktarıdır. Yani çok kaba açıklama ile dışarıdan alınan ve çalışan kaslar tarafından kullanılabilen en yüksek oksijen miktarıdır. Kalbin, damarların, kanın, akciğerlerin ve aktif çalışan iskelet kaslarının işlevsel kapasitesi olarak ifade edilebilir. Uzun süreli egzersizlerde bireyin performansı çalışan kaslara oksijen taşınabilme kapasitesine bağlıdır. Aerobik güç, enerjinin büyük oranda aerobik sistemden karşılandığı dayanıklılık aktivitelerinde büyük önem taşır. Örneğin maksimal aerobik gücü daha yüksek olan birey dayanıklılık aktivitelerinde daha avantajlı olur.

 

A.A: Zaman zaman okuduğumuz kaynaklarda maksimal oksijen kullanımı ile ilgili farklı terimler görmekteyiz. Bize bununla ilgili bilgi verebilir misin?

 

C.C: Birçok kaynakta Kardiyorespiratuvar Dayanıklılık ifadesi yerine kullanılan terimler bulunmakta. Aşağıda en yaygın biçimde kullanılanlara rastlamamız mümkün. Hepsi de aynı anlama gelmektedir.

 

Maksimal oksijen alımı

Maksimal oksijen tüketimi

Aerobik güç

Maksimal aerobik kapasite

VO2max 

VO2peak 

Kardiyovasküler dayanıklılık 

Kardiyopulmoner dayanıklılık

Fiziksel iş kapasitesi

 

A.A: Yapılan egzersiz ile kullanılan oksijenin birbiri ile ilişkisi nedir ve VO2 testi nasıl yapılır?

 

C.Ç: Yükteki doğrusal artış, oksijen kullanımı artışına neden olur. Egzersizde iş yükü artınca kullanılan kasların oksijen ihtiyacı da artmaktadır. Egzersiz testinde yük dereceli olarak katılımcının sürdürebileceği düzeye kadar arttırılır. Bu noktada V02max’ta artan iş yükü ile oksijen kullanımının doğrusal ilişki içinde olduğu varsayılır.

 

 

A.A: Maksimal Oksijen Tüketimi Değerlendirmesine dair anlaşılabilir bir örnek verebilir misin?

 

C.Ç: İki farklı kilodaki iki sporcunun yapılan test sonuçları aşağıdaki gibi olacaktır.

 

1.Sporcu: 70 kg, VO2max:4 L/dk

Dakikada kilogram başına mililitre olarak:

Sporcu; VO2max: 4000 ml/70 kg= 57.1 ml/kg/dk

 

2.Sporcu: 100 kg, VO2max: 4 L/dk

Dakikada kilogram başına mililitre olarak:

Sporcu; VO2max: 4000 ml/100 kg= 40 ml/kg/dk

 

 

A.A: Aerobik Gücü Etkileyen Faktörler nelerdir?

 

C.Ç: Bu durumu etkileyen 7 ayrı faktörden bahsedilebilir.

 

1-Kardiyorespiratuvar sistemin kaslara oksijen taşıyabilme kapasitesi

2-Kasların, oksijeni alabilme ve aerobik yoldan ATP üretebilme kapasitesi

3-Yaş (V02max, yaşla ilişkili olarak cocukluk döneminden başlayarak 20 yaşlarda zirveye ulaşır ve bu yaşlardan sonrada yavaş bir biçimde azalmaya başlar. Kadınların aerobik gücü erkeklerden %10-20 daha düşüktür. V02max değerlendirmeleri için yaş ve cinsiyet dikkate alınmalıdır.

4-Cinsiyet

5-Kalıtım

6-Antrenman durumu

7-Vücut yapısı

 


 

A.A: Peki, VO2max ölçüm yöntemleri nelerdir?

 

C.Ç: Ölçüm Direkt Ölçüm Yöntemleri başlığı altında 6 ayrı yolla yapılabilir. Gaz Analizörü kullanılarak yapılır. Bu analizörlerin laboratuar tipi ve portatif tipleri bulunmaktır.

 

Bisiklet ergometresi

Koşu bandı (treadmill)

Kol ergometresi 

Kürek ergometresi 

Kayak ergometresi 

Yüzme ergometresi

 

A.A: Maksimal MaxVO2 Testi uygulanan sporcuların uygulamaları ne kadar sürer ya da ne şekilde sonlandırılır?

 

C.Ç: Maksimal MaxVO2 Testi uygulanan sporcuların testlerinin sonlandırlırılması için bazı kriterler mevcuttur. Bunlar; Yük artışına karşın VO2 (Oksijen tüketimi) değerinde plato görülmesi veya azalma olması.  Kalp hızının yaşa uygun beklenen en yüksek değere ulaşması (220 – yaş).  Solunum bölümü oranın (RER) 1.10 ve üzerine çıkması.  Testi sürdürememe gibi kriterlerdir. Ayrıca sağlık Sorunları Açısından Testlerin Sonlandırılma Kriterleri arasında da Baş dönmesi, Göz kararması, Göğüs ağrısı dispne, (Solunum zorluğu), Siyanoz (Morarma), Sararma-solma, Sersemleme, Kalp ritminde bozulma (Aritmi), Kan basıncında düşme veya aşırı yükselme gibi.

 

A.A: Böyle bir teste girmek isteyen ya da girmiş olan sporcular için kendi VO2max değerlerini nasıl ve neye göre yorumlamalılar. Konuyu açıklayan bir tablo mevcut mu?

 

C.Ç: Elbette böyle bir tablo mevcut ve aşağıda vereceğim tablo kişilerin yaş ve cinsiyetine göre düzenlenmiştir.

 

 

A.A: Koşu bandında yapılabilecek performans belirleme testleri nelerdir? Bunlardan en çok hangisi kullanılır?

 

C.Ç: Kullanılan Koşu bandı test protokolleri 9 ayrı tipte yapılır ama Oksijen Tüketim testlerinde çoğunluk ile Balke ve Bruce Protokolleri kullanılmaktadır. Bruce Protokolü de her 3 dakikada hem hız hem de eğimin arttığı kademeli bir testtir. Testin daha açıklamalı halini aşağıdaki grafikten de inceleyebilirsiniz.

 

UKK 2-km Walking test: Aerobik kapasite (VO2max)

Graded Test: Aerobik kapasite (VO2max)

Conconi Test: Kalp atım kırılma noktasından anaerobik eşik belirlemeye yarayan bir testtir.

Bruce Protocol: Aerobik kapasite (VO2max)

Naughton Protocol: Aerobik kapasite (VO2max)

Balke Protocol: Aerobik kapasite (VO2max)

Cooper Protocol: Sahada aerobik kapasiteyi  (VO2max) indrekt olarak ölçen bir testtir.

Ellestad A Protokol: Fiziksel olarak aktif bireylerde aerobik kapasite

Ellestad B Protokol: Fiziksel olarak aktif bireylerde aerobik kapasite

 

 

A.A: Caner, geçtiğimiz günlerde yapılan İzmir Açık Su Yüzme Yarışında, laktik asit eşiğini geçmeden ama olabildiğince iyi yüzdüğümü düşünüyorum. Geçen seneye göre biraz daha hızlıydım ama yarışı daha diri bir biçimde bitirdim ve hatta yaş grubumda üçünücü oldum. Kısacası kendimi aşırı zorlamadan, rahat yüzdüğümü ve daha iyi zaman yaptığımı fark ettim. Bu konuda ne düşünüyorsun?

 

C.Ç: Zaten laktik asit eşiği kolay kolay geçemezsin. Geçtiğin an yorgunluk başlar o yüzden yüzme olsun maraton olsun tempolu koşularda laktik asit eşiği geçilmez. Laktat üretimi ile temizlenimi dengede olduğundan yorgunluk sınırında aktiviteye devam edilir.

 

 

A.A: Haklısın sanırım laktik asit eşiğinin hemen altında iyi bir tempo yakalamak çok önemli sanırım. Kısacası burada anlatmak istediğim şey kendimi tüketmeden iyi yüzmüş olduğumdu zaten.

 

C.Ç: İşte bireysel anaerobik eşik testini o yüzden yapıyoruz Alpay abi. Kişinin aerobik yollardan yorulmaya başlamadan eşikte olabildiğince fazla antrenman yapacak kalp atımı sayısını veya koşu hızını hesaplarsak, o sporcu yorulmadan 30 yerine 60 dk antrenman yapabilir.

 

A.A: Kesinlikle haklısın. Peki, sonuç ortaya çıktı diyelim. Sporcu sonrasında kendi temposunu neye göre ve nasıl ayarlıyor?

 

C.Ç: Ya koşu hızına denk gelen kalp atımı ya da üzerinde “pacer” varsa garmıin ya da polar gibi onlarla ayarlıyor.

 

A.A: Çok iyi anladım. Peki bu türden bir pacer yoksa?

 

C.Ç: O zaman 20 dk lık tempo veren bir cd çekilir ve kulaklığından o cd’  yi dinleyerek sporcu ve her 20 metrede bir bip sesi olacak şekilde hunilerin hizasından geçecek. Yani tempo yapılacak.

 

A.A: Yüzmede “tempo trainer” diye bir cihaz var onun gibi sanırım.

 

C.Ç: Kesinlikle aynen öyle.

 

A.A: Bugün “Maksimal VO2” nedir ve nasıl ölçülür bu konuyu irdelemiştik. Başka bir çalışmada da Laktak ölçümü konusunu konuşalım istersen.

 

C.Ç: Olabilir, VO2 ve laktat testi ayrı ayrı yapılır zaten. Böylelikle yapılan çalışma daha kapsamlı olur. Vücutta üretimi ve nasıl elemine olduğu ve yakıt olarak nasıl kullanıldığı görülür.

 

 

A.A: Açıklamaların her zamanki gibi çok güzel ve bilgilendirici, spor yapanlar için oldukça kıymetli bu bilgiler. Çok teşekkürler Caner.

 

C.Ç: Aslında bunlar çok bilinen ve kolay ulaşılabilen bilgiler ama salon çalıştırıcıları ve piyasa adamları bilmeden bu işlere kalkıyor ve deyim yerindeyse bu işin bilimini yapanlar için; “Onlar ne bilir, biz sahadayız” diye.

 

Kaynak Kişi: Caner ÇETİNKAYA

 

Hazırlayan: Alpay AKHUN

 

 

Yazar Hakkında :

Bir Yorum Yazın